Photoshop (The Sequel)

Κείμενο: Δανάη Τερζάκου

Με αφορμή μια έκθεση φωτογραφίας στο Metropolitan Museum of Art στη Νέα Υόρκη, ο Jonathan Jones μιλά για την παραποίηση των εικόνων πριν κάνει το Photoshop την εμφάνιση του.

Στην προ Photoshop εποχή, οι φωτογράφοι «διόρθωναν» τυχόν λάθη που προέκυπταν κατά την εμφάνιση της φωτογραφίας με κάθε πιθανό μέσο, ακόμη και αν αυτό οδηγούσε στην παραποίηση της πραγματικότητας. Ντανταϊστές στη Γερμανία έκοψαν και συνέραψαν φωτογραφίες για να δημιουργήσουν μια ενοχλητική εικόνα του χάους. Το 1922 δύο κορίτσια από το Cottingley του Yorkshire πήραν αποκόμματα από ενα βιβλίο με νεράιδες και έστησαν φωτογραφίες, τις οποίες δημοσίευσε ο Sir Arthur Conan Doyle μαζί με ένα άρθρο που μιλούσε για την ύπαρξη των νεράιδων.

 

Κατά τη Βικτοριανή Περίοδο, τότε που η χολέρα, η φυματίωση και άλλες ασθένειες ξεκλήριζαν εκατοντάδες οικογένειες, έκαναν την εμφάνισή τους οι φωτογράφοι πνευμάτων, οι οποίοι απαθανάτιζαν τα φαντάσματα των αποθανόντων. Το 1950 η παραποίηση της εικόνας μεταφράστηκε ως σουρεαλισμός.

Το Photoshop, λοιπόν, που δεν αποτελεί παρά ένα πρόγραμμα της Adobe για επεξεργασία εικόνων, και η σχετικά πρόσφατη εμφάνιση του, αποδεικνύουν, σύμφωνα και με τον Jones ότι δεν είναι η τεχνολογία ή τα τεχνάσματα αυτά που ξεγελούν το ανθρώπινο μάτι, αλλά το ίδιο το μυαλό.

Ο άνθρωπος βλέπει αυτό που επιθυμεί να δει, κατά συνέπεια μια “μονταρισμένη” εικόνα γίνεται πιστευτή επειδή αυτό ακριβώς επιθυμεί το κοινό. Λόγω της ματαιδοξίας του,  έχει μια τάση να αγαπά το όμορφο και το ιδεατό, να αποστρέφεται τις ατέλειες και να κυνηγά την τελειότητα. Θα μπορούσε να πει κάποιος ότι αυτό επιτυγχάνουν -και με μεγάλη ευκολία- οι φωτογράφοι μέσα από το Photoshop, προβάλλοντας εικόνες ιδανικές και αψεγάδιαστες, μόνο και μόνο για να ικανοποιήσουν την ματαιοδοξία αυτή.

Είναι φανερό, όμως, πως εξαιτίας της αλλόγιστης χρήσης αυτού του προγράμματος, έχουν δημιουργήθει πολλά  και μάταια προβλήματα. Στα περιοδικά, για παράδειγμα, παρουσιάζονται γυναίκες-πρότυπα δίχως ψεγάδια δημιουργώντας έτσι μια λανθασμένη αίσθηση στο γυναικείο κοινό. Οι γυναίκες ξεχνάνε ότι αυτό που βλέπουν είναι προϊόν φωτομοντάζ και αφιερώνουν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου και της ενέργειάς τους στο πώς να μοιάσουν στα πρότυπα αυτά αμελώντας άλλα ουσιώδη θέματα.

Και όμως, το Photoshop δε δημιουργήθηκε αρχικά για αυτόν το σκοπό. Όταν η εμφάνιση της φωτογραφίας έδειχνε να απειλεί τον ρόλο της τέχνης, που ήταν να ερμηνεύει τον κόσμο, οι καλλιτέχνες άρχισαν το 1890 να αποτυπώνουν στον καμβά τον εσωτερικό τους κόσμο, κάνοντας έτσι πιο αισθητή την παρουσία τους. Καθώς λοιπόν η ανάγκη για avant garde δημιουργία γινόταν όλο και πιο έντονη, οι φωτογράφοι γραπώθηκαν εν τέλει από το φωτομοντάζ. Η Adobe δημιούργησε το λογισμικό αυτό ακριβώς για να διευκολύνει την δημιουργική διαδικασία, ασχέτως με το αν τελικά ορισμένοι ερασιτέχνες φωτογράφοι το χρησιμοποίησαν για την προσωπική τους τέρψη.

Κάπως έτσι λοιπόν, το Photoshop κατέληξε να έχει λάβει διαστάσεις κοινωνικού φαινομένου, με κοπέλες νεαρής ηλικίας να προσπαθούν να μοιάσουν στα μοντέλα που βλέπουν στα περιοδικά αποκτώντας κακές διατροφικές συνήθειες που εύκολα μπορούν να τις οδηγήσουν μέχρι και σε νευρική ανορεξία.

Μπορεί κάποτε το λογισμικό αυτό να συνέβαλε σε πολλά σημαντικά κινήματα της τέχνης όπως ο Σουρρεαλισμός και ο Ντανταϊσμός, πλέον όμως έχει ξεφύγει από τη σφαίρα της.